AI Act: kalendarz obowiązków dla finansów i kancelarii do 2030 r.

Skąd zamieszanie z datami

AI Act, czyli rozporządzenie (UE) 2024/1689, stosuje się co do zasady od 2 sierpnia 2026 r., ale art. 113 rozkłada obowiązki na kilka terminów¹. W 2026 r. część tych terminów się zmieniła. Komisja Europejska zaproponowała 19 listopada 2025 r. pakiet zmian, tzw. Digital Omnibus on AI (COM(2025) 836)³. Parlament Europejski przyjął stanowisko 16 czerwca 2026 r., a Rada zatwierdziła je 29 czerwca 2026 r.² Rozporządzenie (UE) 2026/1744 podpisano 8 lipca 2026 r., opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE 24 lipca 2026 r. i weszło w życie trzeciego dnia po publikacji, czyli 27 lipca 2026 r.²

To obowiązujące prawo, a nie projekt. Wszystkie daty w tym artykule podajemy według tekstu AI Act po tej zmianie.

Co obowiązuje od 2025 r.

Zakazane praktyki (art. 5), od 2 lutego 2025 r.

Rozdziały I i II AI Act stosuje się od 2 lutego 2025 r.¹ Rozdział II to lista zakazanych praktyk z art. 5, m.in. szkodliwa manipulacja, scoring społeczny i część zastosowań biometrii. Komisja opublikowała wytyczne do zakazanych praktyk 4 lutego 2025 r.; są niewiążące, a wiążącą wykładnię daje Trybunał Sprawiedliwości UE⁴.

Za naruszenie zakazów z art. 5 grozi kara do 35 mln EUR albo do 7% całkowitego rocznego światowego obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa (art. 99 ust. 3)¹.

Omnibus dopisał do art. 5 dwa nowe zakazy: systemy generujące bez zgody realistyczne materiały intymne z udziałem możliwej do zidentyfikowania osoby oraz materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci (art. 5 ust. 1 lit. ba i bb). Te nowe zakazy stosuje się od 2 grudnia 2026 r.²

Kompetencje w zakresie AI (art. 4), od 2 lutego 2025 r., w nowym brzmieniu

Art. 4 jest w rozdziale I, więc obowiązuje od 2 lutego 2025 r.¹ Jego adresatami są dostawcy i podmioty stosujące systemy AI¹.

Omnibus zmienił jego treść. W pierwotnej wersji dostawcy i podmioty stosujące podejmowały środki w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI wśród swojego personelu i innych osób zajmujących się systemami AI w ich imieniu¹. W nowej wersji podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI wśród tych osób, z uwzględnieniem ich wiedzy, doświadczenia i kontekstu użycia (art. 4 ust. 1). Nowe brzmienie dodaje zdanie, że obowiązek nie oznacza zapewniania osiągnięcia określonego poziomu kompetencji przez poszczególne osoby. Komisja ma publikować praktyczne przykłady spełnienia tego obowiązku (art. 4 ust. 2)².

Modele ogólnego przeznaczenia (GPAI), od 2 sierpnia 2025 r.

Rozdział III sekcja 4 (organy notyfikujące i jednostki notyfikowane), rozdział V (modele AI ogólnego przeznaczenia), rozdział VII (organy i zarządzanie), rozdział XII (kary, bez art. 101) oraz art. 78 (poufność) stosuje się od 2 sierpnia 2025 r. (art. 113 lit. b)¹ Obowiązki z rozdziału V są skierowane do dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia¹.

Od 2 sierpnia 2026 r. Komisja może egzekwować te obowiązki, w tym nakładać na dostawców modeli kary do 15 mln EUR albo 3% rocznego światowego obrotu (art. 101)¹⁵. Dostawcy modeli wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2025 r. mają czas do 2 sierpnia 2027 r. (art. 111 ust. 3)¹⁵.

Co zaczęło obowiązywać 2 sierpnia 2026 r.

Przejrzystość (art. 50)

Art. 50 stosuje się od 2 sierpnia 2026 r., bo Omnibus nie przesunął ogólnej daty stosowania z art. 113¹². Przepis zawiera cztery główne obowiązki¹:

• Interakcja z AI (ust. 1). Dostawca projektuje system tak, żeby człowiek wiedział, że rozmawia z AI, chyba że jest to oczywiste.
• Oznakowanie treści syntetycznych (ust. 2). Dostawca systemu generującego dźwięk, obraz, wideo lub tekst oznacza wyniki w formacie do odczytu maszynowego. Obowiązek nie dotyczy funkcji wspomagającej standardową edycję ani sytuacji, w których system nie zmienia istotnie danych wejściowych.
• Rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna (ust. 3). Podmiot stosujący informuje osoby, wobec których system działa.
• Deepfake i teksty publikowane w interesie publicznym (ust. 4). Podmiot stosujący ujawnia, że treść jest wygenerowana lub zmanipulowana. Przy tekstach obowiązek nie działa, gdy treść przeszła weryfikację człowieka lub kontrolę redakcyjną i ktoś wziął za nią odpowiedzialność redakcyjną.

Omnibus dał dostawcom systemów generatywnych wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. czas na wdrożenie oznakowania z ust. 2 do 2 grudnia 2026 r. (nowy art. 111 ust. 4)². Ten okres przejściowy dotyczy tylko ust. 2; dla obowiązków podmiotów stosujących z ust. 3 i 4 Omnibus go nie przewiduje².

Naruszenie art. 50 jest zagrożone karą do 15 mln EUR albo 3% rocznego światowego obrotu (art. 99 ust. 4 lit. g)¹.

Do art. 50 są już dwa dokumenty pomocnicze. Komisja opublikowała 10 czerwca 2026 r. dobrowolny kodeks praktyk dotyczący oznaczania i etykietowania treści generowanych przez AI⁶, a 20 lipca 2026 r. wytyczne do obowiązków przejrzystości z art. 50 (C(2026) 5054)⁷. Jeśli kodeks okaże się niewystarczający, Komisja może przyjąć akt wykonawczy ze wspólnymi zasadami (art. 50 ust. 7 w brzmieniu Omnibusa)².

Kary i nadzór

Rozdział XII o karach stosuje się od 2 sierpnia 2025 r., ale kary nakładają organy krajowe według przepisów krajowych (art. 99 ust. 1)¹. Progi z art. 99¹:

Co do zasady liczy się kwota wyższa. Dla MŚP, w tym start-upów, liczy się kwota niższa (art. 99 ust. 6)¹. Omnibus rozszerzył to na małe spółki o średniej kapitalizacji, ale tylko przy karach z art. 99 ust. 4 i 5 (art. 99 ust. 6a)².

Polski organ nadzoru i przepisy o karach opisujemy niżej, w części o polskiej ustawie.

Co przesunął Omnibus: systemy wysokiego ryzyka

Załącznik III: 2 grudnia 2027 r.

Najważniejsza dla sektora finansowego zmiana dotyczy art. 113 lit. c. Obowiązki z rozdziału III sekcje 1 do 3 (wymogi dla systemów wysokiego ryzyka, obowiązki dostawców i podmiotów stosujących) dla systemów z załącznika III stosuje się od 2 grudnia 2027 r.² W pierwotnym brzmieniu obowiązywałyby od ogólnej daty, czyli 2 sierpnia 2026 r.¹

Z punktu widzenia firm finansowych i firm pracujących na dokumentach najważniejsze pozycje załącznika III to¹:

• pkt 5 lit. b: ocena zdolności kredytowej osób fizycznych i scoring kredytowy, z wyjątkiem systemów do wykrywania oszustw finansowych;
• pkt 5 lit. c: ocena ryzyka i ustalanie cen w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych osób fizycznych;
• pkt 4: rekrutacja i selekcja kandydatów oraz decyzje o awansie, rozwiązaniu umowy, przydzielaniu zadań i ocenie pracowników.

Art. 6 ust. 3 przewiduje, że system z załącznika III nie jest uznawany za system wysokiego ryzyka, jeśli nie stwarza znaczącego ryzyka, np. wykonują wąskie zadanie proceduralne albo zadanie przygotowawcze do oceny. System, który profiluje osoby fizyczne, zawsze jest jednak systemem wysokiego ryzyka¹. Dostawca, który uznaje, że jego system z załącznika III nie jest systemem wysokiego ryzyka, dokumentuje tę ocenę przed wprowadzeniem go do obrotu (art. 6 ust. 4)¹.

Obowiązki podmiotu stosującego system wysokiego ryzyka z załącznika III od 2 grudnia 2027 r. (art. 26)¹²:

• używanie systemu zgodnie z instrukcją obsługi dostawcy (ust. 1);
• powierzenie nadzoru ludziom z kompetencjami, przeszkoleniem i uprawnieniami (ust. 2);
• zapewnienie, w zakresie, w jakim podmiot stosujący sprawuje kontrolę nad danymi wejściowymi, ich adekwatności i wystarczającej reprezentatywności w odniesieniu do przeznaczenia systemu (ust. 4);
• monitorowanie działania i zgłaszanie ryzyk oraz poważnych incydentów (ust. 5); u instytucji finansowych obowiązek monitorowania uznaje się za spełniony, gdy przestrzegają przepisów o zarządzaniu wewnętrznym;
• przechowywanie automatycznych rejestrów zdarzeń przez co najmniej sześć miesięcy (ust. 6);
• poinformowanie pracowników i ich przedstawicieli przed użyciem systemu wysokiego ryzyka w miejscu pracy (ust. 7).

Przy wyborze narzędzia te wymogi przekładają się na proste pytania: czy wynik systemu zatwierdza człowiek, czy każda akcja zostawia ślad i czy da się sprawdzić, z którego dokumentu pochodzi odpowiedź. W AthenaVault propozycję systemu zatwierdza człowiek, każda akcja zostawia ślad audytowy (kto, kiedy, na podstawie którego dokumentu), a odpowiedź ma dosłowny cytat z paragrafem albo adnotację „brak danych”¹⁵.

Podmioty stosujące systemy z pkt 5 lit. b i c przeprowadzają przed wdrożeniem ocenę skutków dla praw podstawowych (art. 27 ust. 1)¹. Według Omnibusa w tej ocenie można odesłać do odpowiednich części oceny skutków dla ochrony danych z art. 35 RODO (o DPIA przy AI piszemy w artykule RODO i AI w 2026: co się zmienia, a co jest tylko propozycją), a Urząd ds. AI przygotuje wzór kwestionariusza (art. 27 ust. 4 i 5)². Osoba, na którą AI ma wpływ, będąca przedmiotem decyzji podjętej przez podmiot stosujący na podstawie wyników systemu z załącznika III (z wyjątkiem systemów z pkt 2 tego załącznika), ma prawo uzyskać od podmiotu stosującego jasne i merytoryczne wyjaśnienie roli systemu AI w procedurze podejmowania decyzji oraz głównych elementów podjętej decyzji. Warunkiem jest, że decyzja wywołuje skutki prawne lub w podobny sposób oddziałuje na tę osobę na tyle znacząco, że uważa ona, iż ma to niepożądany wpływ na jej zdrowie, bezpieczeństwo lub prawa podstawowe (art. 86 ust. 1). Ust. 2 i 3 przewidują wyjątki wynikające z innych przepisów prawa Unii i krajowego¹.

Według art. 111 ust. 2 w brzmieniu Omnibusa AI Act stosuje się do systemów wysokiego ryzyka wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku przed datą stosowania rozdziału III tylko wtedy, gdy po tej dacie przejdą istotne zmiany w projekcie². Wyjątek dotyczy systemów przeznaczonych dla organów publicznych, które muszą osiągnąć zgodność do 2 sierpnia 2030 r.² Plany przebudowy działającego modelu scoringowego warto uzgodnić z działem prawnym przed ich rozpoczęciem.

Załącznik I: 2 sierpnia 2028 r.

Systemy wysokiego ryzyka z art. 6 ust. 1, czyli AI będąca elementem bezpieczeństwa produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym z załącznika I (np. wyroby medyczne, maszyny, zabawki), mają obowiązki od 2 sierpnia 2028 r.² Pierwotnie było to 2 sierpnia 2027 r.¹ Omnibus usunął też z sekcji A załącznika I dyrektywę maszynową 2006/42/WE i dopisał do sekcji B rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn¹².

Inne zmiany z Omnibusa, które warto znać

• Szczególne kategorie danych do wykrywania stronniczości (nowy art. 4a). Dostawcy systemów wysokiego ryzyka mogą w wyjątkowych przypadkach przetwarzać np. dane o zdrowiu, żeby wykryć i skorygować stronniczość, pod ścisłymi warunkami: brak alternatywy (także w postaci danych syntetycznych lub zanonimizowanych), pseudonimizacja, kontrola dostępu, zakaz przekazywania, usunięcie po korekcie i uzasadnienie w rejestrze czynności przetwarzania. Podobną możliwość w drodze wyjątku mają podmioty stosujące².
• Umowy w łańcuchu dostaw (art. 25 ust. 4). Dostawca systemu wysokiego ryzyka i podmiot, który dostarcza mu model, narzędzia lub komponenty, określają w pisemnej umowie informacje, dostęp techniczny i pomoc potrzebne do spełnienia obowiązków. Pierwotny dostawca, którego system ktoś przerobił na system wysokiego ryzyka, musi współpracować z nowym dostawcą, chyba że wyraźnie zastrzegł, że systemu nie wolno tak zmieniać (art. 25 ust. 2)².
• Uproszczenia dla MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji. Uproszczona dokumentacja techniczna według wzoru Komisji (art. 11 ust. 1) i system zarządzania jakością proporcjonalny do wielkości dostawcy (art. 17 ust. 2)².
• Piaskownice regulacyjne. Każde państwo członkowskie musi uruchomić co najmniej jedną krajową piaskownicę regulacyjną do 2 sierpnia 2027 r.; Urząd ds. AI może utworzyć piaskownicę na poziomie UE (art. 57 ust. 1 i 3a)².
• Nadzór Urzędu ds. AI. Urząd ds. AI ma wyłączną kompetencję wobec systemów opartych na modelach ogólnego przeznaczenia, gdy model i system pochodzą od tego samego dostawcy lub grupy. Wyłączone są m.in. systemy dostarczane przez instytucje finansowe objęte art. 74 ust. 6, które zostają pod nadzorem krajowym (art. 75 ust. 1)².

Wytyczne, akty wykonawcze i normy w drodze

Normy przygotowuje wspólny komitet CEN-CENELEC JTC 21 na wniosek Komisji. Stosowanie norm jest dobrowolne, ale domniemanie zgodności z wymogami daje dopiero norma zharmonizowana, do której odesłanie opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE¹¹. EN 18286 opisuje system zarządzania jakością u dostawców systemów AI⁹.

Polska: ustawa o systemach sztucznej inteligencji i nowy organ nadzoru

Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 27 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1003)¹². Wchodzi w życie w trzech terminach (art. 127)¹²¹³:

• 28 lipca 2026 r. art. 125 ust. 4: minister właściwy do spraw informatyzacji podejmuje działania potrzebne do utworzenia w swoim urzędzie komórki organizacyjnej z art. 43 ust. 2 i do rozpoczęcia działalności przez tę komórkę, KRiBSI i jej przewodniczącego, w terminie 2 miesięcy od wejścia ustawy w życie;
• 11 sierpnia 2026 r. większość przepisów, w tym utworzenie organu nadzoru i przepisy o piaskownicach regulacyjnych;
• 28 października 2026 r. przepisy o opiniach indywidualnych i wyjaśnieniach (art. 8 do 18) oraz rozdziały 3 do 5, 8 i 9: kontrola przestrzegania przepisów, postępowanie przed organem nadzoru, układ w sprawie złagodzenia sankcji, administracyjne kary pieniężne i zmiany w innych ustawach.

Kto nadzoruje. Organem nadzoru rynku i pojedynczym punktem kontaktowym w rozumieniu art. 70 AI Act jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI)¹². W jej skład wchodzą przewodniczący, dwóch zastępców i czterech członków wskazanych przez Prezesa UOKiK, Komisję Nadzoru Finansowego, KRRiT i Prezesa UKE (art. 19)¹². Sejm powołał przewodniczącą KRiBSI, Pamelę Krzypkowską, uchwałą z 18 września 2026 r., a Senat wyraził zgodę 24 września 2026 r.¹⁴ Pierwsze posiedzenie przewodnicząca zwołuje w ciągu trzech miesięcy od wejścia ustawy w życie (art. 125 ust. 3)¹².

Co z KNF i UODO. KRiBSI współpracuje z KNF w sprawach z art. 74 ust. 6 AI Act, czyli systemów AI wprowadzanych do obrotu lub stosowanych przez instytucje finansowe, a z Prezesem UODO w sprawach z art. 57 ust. 10 AI Act (art. 20 ust. 1)¹². Ustawa dopisuje wzajemną wymianę informacji między KNF i KRiBSI do ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym (art. 121) i obowiązek współpracy Prezesa UODO z KRiBSI do ustawy o ochronie danych osobowych (art. 123)¹².

Kary w praktyce. KRiBSI nakłada kary w drodze decyzji według rozdziału XII AI Act, a kwoty w euro przelicza według średniego kursu NBP z 28 stycznia danego roku (art. 104)¹². Karę można obniżyć o 10% do 50%, jeśli ukarany w ciągu trzech miesięcy od doręczenia decyzji wykona działania wskazane w ostrzeżeniu, a naruszenie nie doprowadziło do śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu (art. 107 ust. 1)¹².

Opinie indywidualne. Od 28 października 2026 r. można wystąpić do KRiBSI o opinię w sprawie stosowania AI Act do stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Opłata za wniosek wynosi 150 zł, a zastosowanie się do opinii przed jej zmianą lub uchyleniem nie może szkodzić wnioskodawcy (art. 9, art. 11 ust. 1, art. 15 ust. 5)¹².

Piaskownica. KRiBSI ustanawia piaskownicę regulacyjną i wybiera uczestników w konkursie; piaskownica trwa od 6 do 12 miesięcy (art. 91 ust. 7 i art. 94)¹².

Kalendarz w jednej tabeli

Co zrobić teraz

Przesunięcie terminu dla załącznika III nie zmienia tego, co obowiązuje już dziś (art. 4, art. 5, art. 50). Poniżej pięć zadań porządkujących.

1. Inwentaryzacja systemów AI. Spiszcie wszystkie systemy AI, także te wbudowane w kupione aplikacje: czaty z plikami, asystentów w pakietach biurowych, scoring, OCR z elementami AI, narzędzia HR, chatboty na stronie. Przy każdym zapiszcie: dostawcę, cel, dane wejściowe, kto korzysta i czy wynik wpływa na decyzje wobec osób fizycznych. Bez tej listy nie da się zrobić żadnego z kolejnych kroków.
2. Klasyfikacja ryzyka. Razem z działem prawnym przejdźcie przy każdej pozycji trzy pytania: czy nie jest to zakazana praktyka z art. 5; czy system podlega art. 50 (rozmowa z człowiekiem, generowanie treści, deepfake, teksty publikowane w interesie publicznym); czy mieści się w załączniku III, zwłaszcza pkt 4 i 5, i czy nie korzysta z wyłączenia z art. 6 ust. 3. Po publikacji ostatecznych wytycznych Komisji do art. 6 wróćcie do tej listy.
3. Kompetencje w zakresie AI. Art. 4 obowiązuje od lutego 2025 r. Przygotujcie zasady korzystania z AI, szkolenia dostosowane do ról (inne dla analityka kredytowego, inne dla prawnika, inne dla HR) i zapiszcie, kto i kiedy je przeszedł. Przy systemach wysokiego ryzyka wskażcie osoby, które od 2 grudnia 2027 r. będą sprawować nadzór z art. 26 ust. 2.
4. Dokumentacja. Przy art. 50 zapiszcie, jak informujecie klientów o rozmowie z AI i jak oznaczacie treści publikowane z pomocą AI. Przy systemach z załącznika III zacznijcie przygotowywać ocenę skutków dla praw podstawowych (art. 27) na bazie istniejącej oceny skutków z RODO i ustalcie, gdzie będą przechowywane rejestry zdarzeń przez co najmniej sześć miesięcy (art. 26 ust. 6).
5. Umowy z dostawcami. Sprawdźcie, czy umowy z dostawcami AI dają Wam: instrukcję obsługi i informacje potrzebne do nadzoru, eksport rejestrów zdarzeń, informację o modelach i podmiotach biorących udział w przetwarzaniu, wsparcie przy ocenie skutków i zgłaszaniu incydentów oraz zobowiązanie do oznakowania treści z art. 50 ust. 2. W sektorze finansowym zestawcie te zapisy z wymogami art. 30 DORA i umową powierzenia z art. 28 RODO; obie listy omawiamy w artykule DORA w 2026 i 2027: co musi być w umowie z dostawcą AI.

Gdzie w tym kalendarzu jest AthenaVault

AthenaVault to platforma AI dla organizacji, które pracują na dużych zbiorach wrażliwych dokumentów. Obowiązki z tego kalendarza nie są powodem, żeby rezygnować z AI na dokumentach, tylko wskazówką, jakiego narzędzia szukać: takiego, którego działanie da się sprawdzić i opisać. W AthenaVault każda odpowiedź ma dosłowny cytat z dokumentu albo jawną adnotację „brak danych” (dlaczego to ważne, piszemy w artykule Dlaczego AI dopowiada treść umowy), zasady i uprawnienia są zapisane w kodzie poza modelem, a każda akcja zostawia ślad audytowy¹⁵. W opcjonalnym trybie cienia system tylko proponuje, a decyduje człowiek; to Wy decydujecie, czy go włączyć¹⁵. Dane klienta nie trenują ani nie dostrajają żadnego modelu, a lokalizacja w UE jest wpisana do umowy; szczegóły są na stronie Bezpieczeństwo¹⁵. Klasyfikację konkretnego procesu według AI Act przeprowadza Wasz dział prawny.

Ważne daty

Dodajcie do kalendarza

• 28 października 2026Ustawa o systemach AI: kontrola, postępowania, kary i opinie indywidualne KRiBSIGoogle.ics
• 2 grudnia 2026AI Act: nowe zakazy z art. 5 i koniec okresu przejściowego na oznakowanie treści (art. 50 ust. 2)Google.ics
• 2 sierpnia 2027AI Act: zgodność modeli GPAI sprzed 2.08.2025 i krajowe piaskownice regulacyjneGoogle.ics
• 2 grudnia 2027AI Act: obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika IIIGoogle.ics
• 2 sierpnia 2028AI Act: obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika IGoogle.ics
• 2 sierpnia 2030AI Act: zgodność wcześniej wprowadzonych systemów wysokiego ryzyka dla organów publicznychGoogle.ics