RODO i AI w 2026: co się zmienia, a co jest tylko propozycją

W skrócie

• Część pakietu dotycząca RODO i plików cookies (Digital Omnibus, COM(2025) 837) to nadal propozycja Komisji z 19 listopada 2025 r. Parlament Europejski nie ma stanowiska, Rada nie ma mandatu negocjacyjnego, trilogi się nie zaczęły¹²³.
• Pewne jest to, co już weszło w życie: część pakietu dotycząca AI Act, czyli rozporządzenie (UE) 2026/1744, obowiązuje od 27 lipca 2026 r., a obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III przesunęło na 2 grudnia 2027 r.⁴ Pełny kalendarz AI Act zebraliśmy w artykule AI Act: kalendarz obowiązków do 2030 r.
• Blisko przyjęcia jest zmiana rejestru czynności przetwarzania (art. 30 ust. 5 RODO) dla małych spółek o średniej kapitalizacji: porozumienie z 9 czerwca 2026 r., głosowanie w Parlamencie wstępnie 23 listopada 2026 r.⁵⁶
• Najważniejsze dla praktyki są dokumenty EDPB: opinia 28/2024 o modelach AI, wytyczne 01/2025 o pseudonimizacji oraz przyjęte 7 lipca 2026 r. projekty wytycznych o anonimizacji (02/2026) i o web scrapingu na potrzeby generatywnej AI (03/2026), z konsultacjami do 30 października 2026 r.⁷⁸⁹¹⁰
• UODO opublikował 6 sierpnia 2026 r. listy pytań inicjalnych "RODO & AI", w tym wersję dla MŚP korzystających z gotowych narzędzi AI¹¹.

Kalendarz: zmiana, etap, możliwa data

Daty "według propozycji" to terminy zapisane w projekcie Komisji. Mogą się zmienić w negocjacjach.

Digital Omnibus: na jakim etapie jest RODO

Komisja przedstawiła Digital Omnibus 19 listopada 2025 r. jako jedno rozporządzenie zmieniające m.in. RODO i dyrektywę ePrivacy¹. Procedura ma numer 2025/0360(COD). W Parlamencie odpowiadają za nią wspólnie komisje ITRE i LIBE. Projekt sprawozdania przedstawiono 22 czerwca 2026 r., a poprawki złożono w lipcu. Obserwatorium legislacyjne PE podaje 6 października 2026 r. etap "oczekuje na decyzję komisji" i nie wskazuje terminu głosowania².

W Radzie prezydencja cypryjska nie zdobyła mandatu negocjacyjnego. Głosowanie zaplanowane na 26 czerwca 2026 r. odwołano, a pracę przejęła prezydencja irlandzka³. Jej notatka do dyskusji z 9 lipca 2026 r. bierze za punkt wyjścia tekst kompromisowy z 18 czerwca 2026 r. i otwiera na nowo przepisy o RODO, bo część państw chce dalej idących uproszczeń¹².

Z tej notatki wynikają trzy kierunki, które zmieniły obraz z listopada 2025 r.¹²:

• Definicja danych osobowych. Zamiast zmiany art. 4 pkt 1 tekst z 18 czerwca 2026 r. miał nowy art. 29a o pseudonimizacji i identyfikacji osoby.
• AI i uzasadniony interes. Zamiast przepisu art. 88c był w nim motyw 33a: przetwarzanie danych przy rozwoju i wdrażaniu systemu lub modelu AI może być w niektórych przypadkach uznane za uzasadniony interes z art. 6 ust. 1 lit. f RODO.
• Cookies. Art. 88b (automatyczne sygnały zgody z przeglądarki) wypadł, a zasady dotyczące cookies zostawały w art. 5 ust. 3 dyrektywy ePrivacy, z rozszerzoną listą celów, dla których zgoda nie jest potrzebna.

We wrześniu 2026 r. prezydencja irlandzka przedstawiła kolejne teksty kompromisowe. W tekście z 3 września 2026 r. (dokument Rady 12535/26 na posiedzenie grupy Antici 11 września 2026 r.) przepis o pseudonimizacji ma numer 25a. Według jego ust. 2 dane spseudonimizowane nie są uznawane za dane osobowe dla osoby, która nie jest w stanie zidentyfikować osoby fizycznej, której dane dotyczą. Ust. 5 opisuje wyjątek: gdy dane trafiają do osoby trzeciej, która ma lub może uzyskać środki pozwalające zidentyfikować osobę, przekazanie danych i ich dalsze przetwarzanie przez tę osobę trzecią jest przetwarzaniem danych osobowych²². Dokument ma oznaczenie LIMITE, a jego tekst upubliczniła organizacja noyb²².

Według Privacy Next najnowszy tekst kompromisowy prezydencji dostępny 21 września 2026 r., przygotowany przed posiedzeniem grupy Antici 25 września 2026 r., nadal reguluje tę kwestię w art. 25a: dane spseudonimizowane przekazane osobie trzeciej mogą nie być dla niej danymi osobowymi, jeśli z jej perspektywy osoba nie jest identyfikowalna²³. Pozostałych zmian z wrześniowych tekstów tu nie opisujemy. Według Agence Europe z 6 października 2026 r. ambasadorowie państw członkowskich (Coreper) mają omówić tekst 7 października 2026 r. z myślą o przyjęciu mandatu negocjacyjnego²⁴. To robocze teksty Rady, a nie obowiązujące przepisy.

Obowiązuje RODO w obecnym brzmieniu i polskie przepisy o cookies wdrażające dyrektywę ePrivacy.

Co proponuje Komisja w RODO

Warto znać propozycje, bo pokazują, w którą stronę idzie dyskusja. Najważniejsze dla AI¹:

• Art. 4 pkt 1. Informacja nie jest daną osobową dla podmiotu, który nie może zidentyfikować osoby rozsądnie prawdopodobnymi środkami, nawet jeśli ktoś inny może.
• Art. 9 ust. 2 lit. k i ust. 5. Nowy wyjątek dla danych szczególnych kategorii, które mimo zabezpieczeń trafiły do danych treningowych albo do modelu. Administrator ma stosować środki, żeby ich nie zbierać, a gdy je znajdzie, usunąć; jeśli usunięcie wymaga niewspółmiernego wysiłku, ma chronić je przed ujawnieniem i użyciem w odpowiedziach.
• Art. 88c. Rozwój i działanie systemu lub modelu AI może opierać się na uzasadnionym interesie z art. 6 ust. 1 lit. f, chyba że inne przepisy wymagają zgody. Warunki: minimalizacja przy wyborze źródeł i trenowaniu, ochrona przed ujawnieniem danych zachowanych w modelu, większa przejrzystość i bezwarunkowe prawo sprzeciwu.
• Art. 41a. Komisja może w aktach wykonawczych określić środki i kryteria, według których dane spseudonimizowane przestają być danymi osobowymi dla określonych podmiotów.
• Art. 13. Mniej obowiązków informacyjnych, gdy dane zebrano w jasno określonej relacji z administratorem, którego działalność nie polega na intensywnym przetwarzaniu danych, a osoba zapewne już ma informacje; wyjątek nie działa przy przekazaniu danych odbiorcom, transferze poza UE, zautomatyzowanych decyzjach i wysokim ryzyku.
• Art. 22. Doprecyzowanie, że decyzja w pełni zautomatyzowana może być niezbędna do zawarcia lub wykonania umowy, nawet jeśli dałoby się ją podjąć inaczej.
• Art. 33 i 35. Zgłaszanie naruszeń tylko przy wysokim ryzyku, do 96 godzin, przez jeden punkt zgłoszeń; jedna unijna lista operacji wymagających DPIA i niewymagających DPIA, wspólny wzór i metodyka.

EDPB i EDPS w opinii wspólnej 2/2026 poparli m.in. wyższy próg i dłuższy termin zgłaszania naruszeń oraz wspólne wzory. Stanowczo sprzeciwili się jednak zmianie definicji danych osobowych: ich zdaniem wychodzi ona poza orzecznictwo TSUE i zawęża zakres RODO. Osobnego przepisu o uzasadnionym interesie przy AI (art. 88c) nie uznali za potrzebny, bo tę podstawę dopuszcza już opinia 28/2024; wyjątek dla danych szczególnych kategorii przy AI chcą doprecyzować, z zabezpieczeniami w całym cyklu życia systemu¹³.

Rejestr czynności przetwarzania: Omnibus IV

Osobny pakiet, Omnibus IV (procedura 2025/0130(COD)), zmienia m.in. RODO w zakresie rejestru czynności przetwarzania. Parlament i Rada porozumiały się 9 czerwca 2026 r. Zwolnienie z obowiązku prowadzenia rejestru, które art. 30 ust. 5 RODO przewiduje dziś dla przedsiębiorców i podmiotów zatrudniających mniej niż 250 osób (z wyjątkami wymienionymi w tym przepisie)¹⁵, obejmie też małe spółki o średniej kapitalizacji: mniej niż 1000 pracowników oraz do 200 mln euro obrotu albo do 172 mln euro sumy bilansowej. Dotyczy przetwarzania, które raczej nie niesie wysokiego ryzyka dla praw osób⁶.

Komisja PE zatwierdziła uzgodniony tekst 2 lipca 2026 r., a głosowanie na posiedzeniu plenarnym jest wstępnie zaplanowane na 23 listopada 2026 r. Potem potrzebna jest zgoda Rady i publikacja w Dz.U. UE⁵⁶. Do tego czasu art. 30 RODO obowiązuje w obecnym brzmieniu, a po zmianie zwolnienie obejmie tylko przetwarzanie, które raczej nie niesie wysokiego ryzyka⁶.

EDPB: co już wiadomo o modelach AI

Opinia 28/2024 (17 grudnia 2024 r.) odpowiada na cztery pytania irlandzkiego organu nadzorczego⁷:

1. Czy model AI jest anonimowy. Model trenowany na danych osobowych nie zawsze jest anonimowy. Żeby był, znikome musi być prawdopodobieństwo wydobycia z niego danych osób, których dane użyto przy trenowaniu, i uzyskania tych danych przez zapytania. Oceniają to organy nadzorcze w każdym przypadku osobno, na podstawie dokumentacji administratora.
2. Uzasadniony interes przy rozwoju i wdrażaniu modelu. Trzy kroki: interes zgodny z prawem, jasno określony i rzeczywisty; niezbędność przetwarzania, w tym brak mniej inwazyjnej drogi i ilość danych w świetle minimalizacji; test równowagi z uwzględnieniem rozsądnych oczekiwań osób.
3. Skutki niezgodnego z prawem trenowania. Podmiot, który wdraża cudzy model, powinien w ramach rozliczalności ocenić, czy model nie powstał z naruszeniem RODO, np. sprawdzając źródło danych i stwierdzone naruszenia. Zakres oceny zależy od ryzyka przy wdrożeniu.

Praktyczne pytanie do dostawcy gotowego narzędzia AI: skąd pochodzą dane, na których trenowano model.

Wytyczne 01/2025 o pseudonimizacji (16 stycznia 2025 r., wersja do konsultacji) przypominają, że dane spseudonimizowane, które da się przypisać osobie przy użyciu dodatkowych informacji, są danymi osobowymi. Pseudonimizacja zmniejsza ryzyko i może pomóc w teście równowagi przy uzasadnionym interesie, w ocenie zgodności celów i przy transferach, ale sama zwykle nie wystarcza⁸. Na stronie EDPB 29 września 2026 r. dostępna jest wersja do konsultacji.

Wytyczne 02/2026 o anonimizacji (7 lipca 2026 r., do konsultacji do 30 października 2026 r.) uwzględniają wyrok TSUE z 4 września 2025 r. w sprawie C-413/23 P EDPS przeciwko SRB⁹¹⁴. Według projektu anonimowość ocenia się z perspektywy każdego podmiotu, dla którego dane mają być anonimowe. EDPB proponuje trzy kryteria: brak możliwości wyodrębnienia rekordu, brak możliwości powiązania i brak możliwości wnioskowania. Jeśli dane spełniają wszystkie trzy, według projektu można je uznać za anonimowe⁹. Skutek niespełnienia zależy od kryterium⁹. Gdy dane nie spełniają kryterium braku wyodrębnienia rekordu, projekt każe sprawdzić, czy wyodrębnione rekordy pozwalają wyodrębnić konkretną osobę; jeśli nie, a dwa pozostałe kryteria są spełnione, dane nadal można uznać za anonimowe. Gdy dane nie spełniają kryterium braku powiązania, sprawdza się, czy powiązane dane prowadzą do identyfikacji osoby. Gdy dane nie spełniają kryterium braku wnioskowania, według projektu nie należy ich uznawać za anonimowe, co najmniej z perspektywy jednego z podmiotów, których dotyczy ocena. To wersja do konsultacji, więc kryteria mogą się jeszcze zmienić. Wytyczne opisują też sprawę SRB: obowiązek informacyjny wobec osoby ocenia się z perspektywy administratora w chwili zbierania danych, więc przekazanie danych spseudonimizowanych odbiorcy, dla którego są anonimowe, nie zwalnia z poinformowania o tym odbiorcy⁹.

Wytyczne 03/2026 o web scrapingu na potrzeby generatywnej AI (7 lipca 2026 r., do konsultacji do 30 października 2026 r.) dotyczą głównie twórców modeli. Przypominają o ograniczeniu celu i przejrzystości oraz o tym, że dane szczególnych kategorii zebrane przy scrapingu wymagają podstawy z art. 9 ust. 2¹⁰.

UODO: listy pytań przed wdrożeniem AI

6 sierpnia 2026 r. UODO opublikował listy pytań inicjalnych "RODO & AI": wersję podstawową dla organizacji spoza pozostałych grup, w tym budujących lub dotrenowujących własne modele, wersję dla MŚP korzystających z gotowych systemów, wersję dla sektora publicznego i wersję rozszerzoną o AI Act¹¹. UODO zaznacza, że listy nie zastępują analizy ryzyka ani DPIA i nie są wiążącą wykładnią. Uwagi można zgłaszać do 30 września 2026 r.¹¹ Z badania potrzeb organizacji, które przeprowadził Społeczny Zespół Ekspertów przy Prezesie UODO, wynika, że 95,9% badanych podmiotów nie uważa się za przygotowane do wdrażania AI zgodnie z RODO¹¹.

Praktyka: co RODO wymaga dziś przy AI

Podstawa prawna

Każda operacja na danych osobowych w procesie z AI potrzebuje podstawy z art. 6 ust. 1 RODO, a dane szczególnych kategorii także wyjątku z art. 9 ust. 2¹⁵. Gdy dane mają być przetwarzane w celu innym niż ten, w którym je zebrano, art. 6 ust. 4 opisuje ocenę zgodności celów¹⁵. Wybór podstawy dla konkretnego procesu to ocena działu prawnego i inspektora ochrony danych.

Przy uzasadnionym interesie EDPB opisuje test w trzech krokach (opinia 28/2024)⁷. Art. 88c z Digital Omnibus to propozycja, a w tekście kompromisowym Rady z 18 czerwca 2026 r. zastępował go motyw 33a¹².

Pseudonimizacja to nie anonimizacja

Art. 4 pkt 5 RODO definiuje pseudonimizację jako przetworzenie danych tak, żeby nie dało się ich przypisać osobie bez dodatkowych informacji przechowywanych osobno i chronionych¹⁵. Motyw 26 mówi wprost: dane spseudonimizowane, które można przypisać osobie przy użyciu dodatkowych informacji, należy uważać za dane dotyczące możliwej do zidentyfikowania osoby¹⁵.

RODO wymienia pseudonimizację jako środek ochrony danych (art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1 lit. a)¹⁵. Do tego, czy dane są anonimowe dla odbiorcy, odnoszą się wyrok w sprawie SRB i projekt wytycznych 02/2026⁹¹⁴. W dokumentach tekstowych danymi identyfikującymi bywają też numer polisy, adres nieruchomości czy opis zdarzenia, więc przy wyborze narzędzia warto sprawdzić, czy rozpoznaje nie tylko imiona i nazwiska.

Minimalizacja

Art. 5 ust. 1 lit. c wymaga, żeby dane były adekwatne, stosowne i ograniczone do niezbędnych¹⁵. Przy AI to trzy decyzje: które dokumenty w ogóle trafiają do analizy, które pola w nich są potrzebne do odpowiedzi na pytanie i czy model musi widzieć prawdziwe dane, czy wystarczą aliasy. Opinia 28/2024 łączy ilość przetwarzanych danych bezpośrednio z testem niezbędności⁷.

DPIA dla AI

Art. 35 ust. 1 wymaga oceny skutków, gdy przetwarzanie, zwłaszcza z użyciem nowych technologii, może powodować wysokie ryzyko; ust. 3 wymienia m.in. systematyczną, kompleksową ocenę czynników osobowych opartą na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, która jest podstawą decyzji wywołujących skutki prawne wobec osoby fizycznej lub w podobny sposób znacząco na nią wpływających (lit. a), oraz przetwarzanie na dużą skalę danych szczególnych kategorii albo danych dotyczących wyroków skazujących i naruszeń prawa (lit. b)¹⁵. W Polsce stosujecie też wykaz Prezesa UODO z 17 czerwca 2019 r. (M.P. z 2019 r. poz. 666)¹⁶. Według propozycji Komisji krajowe wykazy obowiązywałyby do czasu przyjęcia listy unijnej¹.

Do DPIA dla narzędzia AI przydadzą się opisy: przepływu danych od dokumentu do odpowiedzi, dostawcy i jego podwykonawców, miejsca przetwarzania, tego, czy dane trenują model, pseudonimizacji przed analizą, nadzoru człowieka nad wynikiem i śladu audytowego.

Umowa powierzenia z dostawcą AI

Dostawca, który przetwarza dane z Waszych dokumentów w Waszym imieniu, jest podmiotem przetwarzającym, a art. 28 ust. 3 RODO wymaga umowy¹⁵. Jak ta umowa ma się do wymogów DORA wobec dostawców ICT, opisujemy w artykule DORA w 2026 i 2027: co musi być w umowie z dostawcą AI. Przy AI warto sprawdzić szczególnie:

• przetwarzanie wyłącznie na Wasze udokumentowane polecenie, także co do transferu poza EOG (lit. a), oraz to, co umowa mówi o wykorzystaniu danych do trenowania modeli;
• listę dalszych podmiotów przetwarzających, w tym dostawcę modelu i chmury, oraz zasady korzystania z nich i ich zmiany (ust. 2) i nałożenie na nich tych samych obowiązków ochrony danych co w umowie z Wami (ust. 4);
• środki bezpieczeństwa z art. 32 (lit. c);
• usunięcie albo zwrot danych po zakończeniu usług (lit. g);
• audyty i inspekcje (lit. h).

Podmiot przetwarzający, który z naruszeniem RODO sam określa cele i sposoby przetwarzania, jest w tym zakresie uznawany za administratora (art. 28 ust. 10)¹⁵.

Transfer poza EOG

Rozdział V RODO dopuszcza transfer na podstawie decyzji stwierdzającej odpowiedni stopień ochrony (art. 45) albo odpowiednich zabezpieczeń, np. standardowych klauzul umownych (art. 46)¹⁵. Dla USA obowiązuje decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2023/1795 (EU-US Data Privacy Framework), ale tylko wobec firm wpisanych na listę programu¹⁷. Sąd UE oddalił skargę na tę decyzję wyrokiem z 3 września 2025 r. w sprawie T-553/23¹⁸; odwołanie od tego wyroku do Trybunału Sprawiedliwości (sprawa C-703/25 P, wniesione 31 października 2025 r.) jest w toku¹⁹. Jedną z podstaw z art. 46 są standardowe klauzule umowne z decyzji (UE) 2021/914²⁰.

Przy narzędziach AI transfer bywa ukryty: model działa w innym regionie niż baza danych albo podwykonawca obsługuje wsparcie spoza EOG. Zapytajcie o lokalizację każdego elementu, nie tylko o siedzibę dostawcy. W AthenaVault usługa, kopie zapasowe i klucze szyfrujące są w UE, a lokalizacja danych jest wpisana do umowy²¹.

Gdzie w tym AthenaVault

AthenaVault to platforma AI dla organizacji, które pracują na dużych zbiorach wrażliwych dokumentów. Moduł Anonymizer działa dziś na tekście: rozpoznaje dane z polską odmianą, sprawdza PESEL, NIP i REGON sumami kontrolnymi i zamienia dane na etykiety, zaczernienie albo dane syntetyczne przed analizą. Działa deterministycznie, bez generatywnego AI²¹. Usługa działa w UE, a lokalizacja jest wpisana do umowy; dane klienta nie trenują ani nie dostrajają żadnego modelu²¹. Każdy klient ma osobną bazę danych, dane są szyfrowane w spoczynku i w transmisji, dostęp nadaje administrator po stronie klienta, a każda akcja zostawia ślad audytowy²¹. To materiał do opisu przepływu danych w DPIA. Opis zabezpieczeń jest na stronie Bezpieczeństwo.

Pseudonimizację RODO wymienia jako środek ochrony (art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1 lit. a), a motyw 26 opisuje, kiedy dane spseudonimizowane pozostają danymi osobowymi¹⁵. Podstawę prawną, DPIA i umowę powierzenia przygotowuje Wasz dział prawny z inspektorem ochrony danych.

Ważne daty

Dodajcie do kalendarza

• 30 października 2026EDPB: koniec konsultacji wytycznych 02/2026 (anonimizacja) i 03/2026 (web scraping dla generatywnej AI)Google.ics
• 23 listopada 2026Omnibus IV: wstępny termin głosowania w Parlamencie Europejskim (rejestr czynności, art. 30 ust. 5 RODO)Google.ics
• 2 grudnia 2027AI Act: obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika IIIGoogle.ics